Sunday, 13 July 2014

झुरळाची माणुसकी

जमिनी खालच्या त्या लोकोत्तर आळीत आज फार गडबड होती . पावसाच्या पाण्याचे अन मुन्सिपालटी ने मारलेल्या कोणत्याश्या सुगंधित कीटकनाशकाच्या तुषारांचे समान उत्साहाने स्वागत करणाऱ्या अनेक द्विपाद ,चतुष्पाद , अष्टपाद , दशपादापासून एक सहस्रपाद असलेल्या अनेक जीवांना आसरा देणारी ती अळी . अजूनही मानवाचा जमिनीखाली चरणस्पर्श न झाल्याने सुखाने नांदत होती . सेल्फात ओळीने मांडून ठेवलेल्या फळांची रांग एक असली तरी त्यांचा मान मात्र वेगळा असतो . सर्वाधिक उत्पादनापेक्षा सर्वाधिक खपाचा तो 'राजा ' या न्यायाने ज्याचे उपद्रवमूल्य अधिक तो त्या अळीचा 'राजा ' . . गोगलगाय ही मुळातच पोटात 'गाय ' घेऊन हिंडत असल्याने ती कसली उपद्रवी ? तिचे अस्तित्व असून नसल्या सारखे . त्यावरचे मानकरी म्हणजे मुंग्या . अळीच्या 'खानसामा' ची जबाबदारी त्यांची . सूरवंट म्हणजे भारताच्या प्रशासनासारखा निद्रिस्त  किंबहुना भारतीय प्रशासकीय सेवेतून निवृत्त झाल्या सारखा . . . इतरांना खाजवून आपली सोयीची जागा बळकावली की त्या खाजेची भीती घालून वर्षानुवर्षे त्याच जागेवर बसून मलिदा खाणारा . बाकी बाळी , ढेकुण ,पिसवा , पाद्रे किडे ,पैसे किडे पायलीला शंभर किलो . . चविष्ट मिसळ खात असताना दातात मधेच फरसाण्यातला बेदाणा अडकून रसभंग व्हावा व मिसळीत बेदाण्याचे काय काम ? असा प्रश्न पावाच्या शेवटच्या  तुकड्यात आलेल्या टूटी फ्रुटीसह अनिच्छेने चघळावा तसेच या पाहुण्यांचे आळीतील नेमके 'प्रयोजन ' काय ? यावर नुकत्याच जन्मलेल्या पोरांपासून ते 'ऑल आउट ' पचवत असलेल्या आयसीयू वार्डा पर्यंत सर्वजण चर्चा करत . . अगदी (बे )चवी (बे ) चवीने . . आळीत रुबाब होता तो झुरळांचा . . . पुण्याच्या सभेत जर पहिल्या २-३ मिनिटात हशे आणि टाळ्या मिळवल्या नाहीत तर जसा वक्ता फ़ाउल होतो तसेच आपल्या आगमनातच किंकाळ्या मिळवल्या नाहीत तर किडा फ़ाउल होतो . हे किंकाळ्या काढायचे काम रिल लाईफ पासून ते रिअल लाईफ परेंत इमाने इतबारे कोणी केल असेल तर फक्त अन फक्त 'झुरळाने ' . . . म्हणून त्यास वलयही होते अन मानही. . .


    त्या अळीचा राजा झुर्ळूद्दिन मुंछ वाले आज अळी सोडून जात होते . त्यांनी  शहरातील 'इलाईट ' भागात आपली सोय केली होती . आपल्याकडे येणाऱ्या कारकुनाचा पोरगा कलेक्टर झाला की मालकाला कारकुनाने दिलेल्या मिष्ट कंदी पेढ्याची जी चव लागते तीच चव झुर्ळूद्दिन मुंछवाले ने वाटलेल्या रव्याची सर्वाना लागत होती . वरून बोलायला म्हातारी ' अगदी दृष्ट लागायला नको माझी ' म्हणत असतील नसतील तितके सगळे हात पाय मोडत होती . पण मनात 'दृष्ट लागो मेल्याला त्या स्वाइन फ्लू च्या डुकराची ' चे आशीर्वाद मिळत होते . अजून कशाचीच जाण नसलेले लहानसे किडे नाचत होते , समवयस्क जळत होते अन हिरवी नाकतोडी , गुलाबी पैशि किडी , ब्ल्याक ब्युटी सुरवनटी इत्यादी ललना मनोमन झुरत होत्या . . काय करायचे एकाच्या प्रमोशन ने त्याच्या आजूबाजूच्या लोकांना इतके काही एकाच वेळी वाटून जाते की ते पाप -पुण्य अशी वर्गवारी करताना साक्षात चित्रगुप्त या प्राण्यांचे हात उधारीने घेत असावा . . झुर्ळूद्दिन मुंछ वाले गेल्यावर अळीचा 'राजा ' कोण याचीही चर्चा आणि मोर्चे बांधणी सुरु होती . प्रचार वन टू वन करायचा का अबकी बार हायटेक करायचा ? यावर जेष्ठांचे मत खोपच्यात घेऊन विचारले जात होते . . .

 खुद्द झुर्ळूद्दिन मुंछवाले मात्र जरा भावनिक झाला होता . आपला 'घाबरवायचा ' धंदा इतका जोमात चालेल असे त्यालाही कधी वाटले नवते . आळीतल्या तमाम उनाड किड्यांचा तो म्होरक्या होता . विसाचे चाळीस झाले की तो सुधारेल म्हणून बापाने गोमी शी लग्न लाऊन दिले . . पण झुर्ळूद्दिन तसाच . सहज ब्यांड स्टेन्ड ला पाय मोकळे करायला गेला होता . . सभोवार फुललेल्या टपोर्या झेंडूच्या बागेत चुकीने उगवलेला निशिगंध  नजरेत यावा अन झेंडूच्या सौंदर्याने आतापर्यंत भुललेली नजर निशिगंधाच्या सुगंधाकडे कलावी तसे वार्यालाही मधून जायला जागा नसलेल्या अनेक जोडप्यातून शिताफीने आपली अंग प्रत्यांगे सुखरूप वाचवत  जाता जाता पोरीचे ताजे शाम्पू केलेले केस  उगाच पोराच्या गालावर उडवायचा अगौपणा वारा करत होता . अशात एक जोडपे मात्र एकमेकापासून मानवी १ हात अंतर राखून बसले होते . . . झुरळाला अचानक मागे त्याने केलेला ' क्युंकी मा भी कभी बेटी थी ' मालिकेतला त्याने केलेला गेस्ट रोल आठवला . . नायक अन नायिकेच्या मधुचंद्राची रात्र . बेडरूम कमी अन एखाद्या सहस्रचंडी यज्ञाच्या वेळीही कमी फुले उदबत्त्या असतील इतके सुशोभीकरण केलेली मंतरलेली खोली . . आधी कोण हा दोघानाही पडलेला प्रश्न . मुलाने पुढाकार घ्यावा तर तिला वाटणार 'याने याच साठी लग्न केलंय ' मुलीने पुढाकार घेतला तर त्याला वाटणार ' ही फारच बोल्ड आहे . हमारी खानदानी परंपरा मै ऐसा नही होता ' . . . क्लाय्म्याक्स चा सीन . . . अचानक झुर्ळूद्दिन मुंछ वाले ची एन्ट्री. . एक किंकाळी  . . फलंदाजाच्या ब्याट ची कड लागून गेलेला चेंडू पहिल्या स्लीप मधील खेळाडूने चक्क गली मध्ये जाऊन 'अलगद ' झेलावा तसा नायकाने तत्परतेने कवटाळलेली ती . . झुरळ ऑल आउट . . रोम्यांस ऑल इन . . . !! चला ट्राय मारू . . . झुरळ साक्षात त्या मुलीच्या पुढ्यात जाऊन मिशा हलवू लागले अन भेदरलेली मुलगी त्या किडक्या मुलाच्या डोकावणाऱ्या बर्गाड्यात दिसेनाशी झाली . . तोच तो क्षण झुर्ळूद्दिन मुंछ वाले च्या 'रोजगाराची ' सोय करणारा . . . अत्यंत उदार हृदयी त्या बरगडी सम्राटाने झुरळाला त्याच्या सर्कल मध्ये फ़ेमस करून टाकले . . . जिथे कोठे ' तात्पुरता जोड ' द्यायचा असेल तिथे फेवीक्विक ची रिस्क न घेता झुर्ळूद्दिन मुंछवाले ची मदत गरजेची बनली . . . हा सारा प्रवास अन त्याच्या भोवती पिंगा घालणाऱ्या आळीतल्या  ललना आठवून झुर्ळूद्दिन मुंछवाले नशिबाला दोष देऊ लागला . आयला आधीच ब्यांड स्टेन्ड वर कडमडलोअसतो तर ही गोमी पदरात पडली नसती . हिला साधी चप्पल घ्यायची म्हंटली तरी दुकानदाराला गो डाऊन मधून माल मागवावा लागतो . इतके करून एकाच रंगाचे अन मापाचे मिळत नाहीत ते नाहीत . . गबाळे ध्यान . . त्यापेक्षा ती हिरवी नाकतोडीन . . अहाहा . . काय फिगर . . . ''काय म्हणालात ?? '' मनातला आवाज इतक्या उत्कटतेने बाहेर पडेल अस त्याला वाटले नवते . स्वयपाक घरातून पुढचे ४ हात मागच्या ३ हातानी कोरडे करत गोमी आली . . . अग काही नही . . . तुझेच कौतुक करत होतो . . . ये न जवळ . . ईशः ही काय वेळ आहे का ?? काहीतरीच तुमचे . . त्या बेंड स्टेन्ड वर जायला लागल्यापासून तुम्हाला भलत्याच वेळी इच्छा होते हं . . . चावट कुठले . मी आले शेजारी गांडूळ वहिनींना भेटून . . आले की निघू . . . झुर्ळूद्दिन मुंछवाले ने सुटकेचा श्वास टाकला अन कोणती ललना कोणत्या अंगाने मादक आहे याची गोमिने फिसकटलेली  चित्रे जुळवू लागला . .

या या . . . मोट्ठे किडे आले आमच्या घरी . . .

ईशः . . काहीही हं गांडूळ वाहिनी तुमचे . . .

(वाहिनी नक्की कोणत्या तोंडाने बोलत आहेत याचा अंदाज गेली २ वर्षे त्यांचा शेजार असूनही झुर्ळी ला समजत नवते . . म्हणूनच त्यांच्या तोंडी कोणी लागत नसावे )

अहो काहीही काय . . . . तिकडे शनवारा वरून जाणारा माणूस सुद्धा शनवार हा पेशव्यांचा नसून आपल्याच तीर्थरूपांचा आहे या अभिमानाने हिंडतो आणि तुम्ही तर खुद्द झुरळवार बांधलाय . .
(गांडूळ वाहिनी ४ दिवस हवा पालट करायला पुण्याला जाऊन आल्या होत्या . त्यामुळे पुणेरी अभिमान अन पेठेतले बोलणे (टोचणे ?) त्यांनी आपलेसे केले होते )

हं . . बांधलाय बुवा खास . . आमच्या झुर्ळूद्दिन मुंछवाले ची मेहनत . . रात्रंदिवस काम असते हो त्यांना . . कष्टाची कमाई . .

अहो कसले कष्ट ?? ( पुलंच्या अंतू बरव्या सारखा नाकातून आवाज काढत ) अहो . . लग्नाच्या वरातीत घोड्याचे ते काय कष्ट ? वाजणारा वाजवतोय , नाचणारा नाचतोय , मिरवणारा मिरवतोय . . .तुमचा भाग काय त्यात ??

जा बुवा वाहिनी . . तुम्हाला कशाचे कौतुक नाही. मी जाते . . बरीच कामे आहेत . .

हो . . तू बरी ग कामाची . . आम्ही तर रिकाम्याच . . १००० हात असूनही कामे आवरत नाहीत तुज . . बस हो . . नंतर मी येईन मदतीला !! अग तुझ्या झुर्ळूद्दिन मुंछवाले ची काय चैन ? हल्ली बीएमडब्लू येते म्हणे त्याला न्यायला . .

अय्या . . तुम्ही बघितली ??

न बघून सांगतेस कोणाला ?? आता म्हैस शेण टाकत असताना त्यात बघण्य सारखे काही असते काय ? तरीही लोकांचे लक्ष असतेच न . . . तसेच आमचे . . कोणाचे काय पडायचे ते पडूदे ..  आम्हाला हवे ते आम्ही उचलणार . . पण कौतुक वाटते तो त्याचे . . पण नक्की काम काय असते त्याचे ??

अहो वाहिनी . . एकदम सोप्पे . . मुली झुरळाला घाबरतात . . असा सार्वत्रिक समज आहे . . यांचे काम अगदीच सोपे . . पोरे पोरी हल्ली डेट वर जातात ना . .

डेट ?? म्हणजे कोर्टात जातात की काय . .

अहो वाहिनी . . डेट म्हणजे आपली तात्कालिक आवड आउट डेटेड व्हायच्या आधीची एखादी डेट निवडून थोडासा शाब्दिक अन बराचसा ''तसा '' संवाद साधायचा . .

तसा म्हणजे काय ?? हे म्हणजे शास्त्रीय संगीतातला शा कळत नसलेलीस सवाई गंधर्वाच्या पहिल्या रांगेत बसवायचे अन ''मा'' वरून मालकंस ओळखायची अपेक्षा करायची असे झाले . .

वाहिनी तसा म्हणजे तसा हो . .

पाण्याने ओथांब्लेल्या ढगाहुनही कांकणभर अधिक कृष्ण असलेल्या गोमीच्या गालावर चढलेल्या लालिमा बघून वाहिनी काय ते समजल्या . . .

बंर . . तस्स होय . . मग तुमचे हे काय करतात तिकडे ??

अहो . . एकदा डेझर्ट म्हणजे गोड खाऊन झाले की पुन्हा तोंड गोड करायची संधी निर्माण करायची बस्स . .

इश्श . . बरीच वात्रट कामे करतात तुमचे हे . .

(वाहिनी दोन्ही तोंडानी समान लाजल्या )

हीही . . पण रोज काहीतरी नवीन शिकूनही येतात हो . . . 'त्यातले ' . .
( ३ तोंडातून हशा )
पण गोमे . . . माणसांच्यात तुमचे ते काय काम ?? बघतील ना त्यांचे ते . .

वाहिनी . . माणसाना आपली गरज असतेच . . फक्त आपल्या बद्दल प्रेम नसते . . मुलीना कुत्रे आवडते म्हणून तिच्या कुत्र्याला गोंजारणारे रस्त्यावरच्या कुत्र्यांना मात्र लाथा घालतात . . . गरजे पुरते आपण माणुसकी जपायची . .

ते काहीही असो . . झुर्ळूद्दिन दोन प्रेमी जीवना एकत्र आणतो . . फार पुण्याचे आहे हो . .

चुकतंय तुमच वाहिनी . .
बराच वेळ गोमी न आल्याने झुर्ळूद्दिन तिला शोधत आला होता . .

'' प्रेम आणि पुण्य या दोन गोष्टी आज फार स्वस्त झाल्या आहेत . प्रेमाचा उगम शरीर असते की मन ? आकर्षण हे देहाचे असते की देहाच्या आत कोठेतरी सतत वाहणाऱ्या अनेक भावनांचे , भावांचे अन रोम अन रोम पुलकित करणाऱ्या अनुभवाचे असते ? या प्रश्नांची उत्तरे आता माणूस शोधत नाही . दोघांना जवळ यायला झुरळांची गरज का लागते ?? वाहिनी शरीर जवळ यायला कारण लागते . . पण मन जवळ यायला निकोप स्पंदने लागतात . . अगदी लग्नाच्या बायकोच्या जवळ यायला एक रात्र पुरते हो पण दोघांची मने जवळ यायला , समरस व्हायला अनेक वर्षे जातात . काही ती समरस होतात . कधी ती होत नाहीत . आता सर्वस्व स्वीकारण्या पेक्षा सर्वस्व अर्पण करायची घाई जास्ती झाली आहे . प्रणयाच्या अत्युच्च बिंदूवर असणारे अनेक प्रेमाची पहिली पायरीही चढलेले नसतात . . अशांना एकत्र आणून काय पुण्य पदरी बांधणार आहे मी ?? ती दोघे गेल्यावर त्या जागेत जे 'रितेपण ' शिल्लक उरते ते एकदा पाहायला या वाहिनी . .  मी रोज अनुभवतो . . . प्रेमात असलेले भरलेपण अन भारलेपण आता लोप पावत आहे . ते अजूनही पुस्तकात आणि सिनेमात जिवंत आहे पण प्रत्यक्षात फक्त एक स्पर्धा आहे . . . उपभोग घेण्याची . . या वर्षात मी गब्बर झालो पण मनाने पार रिता झालो . . पहिल्यांदाच माणूस नसल्याचे मला समाधान वाटले . . . देहासाठी मन का मनासाठी देह याची उकल या पिढीला होणे अजून बाकी आहे . . मोजकेच आहेत . . खरे प्रेम करणारे . . ते आहेत तोपर्यंत माणुसकीवर विश्वास  शिल्लक आहे . . घाबरवून जवळीक साधून द्यायचा व्यवसाय काय अखंड सुरु राहील . . जोपर्यंत नर मादी आहेत तोपर्यंत '. . . '

चाल गोमे . . निघुयात . . . आज पानशेत ची सुपारी आहे . . . 

Saturday, 12 April 2014

हतबल युवराज !!

२१ बॉल मै ११ रन बनानेवालो . . जनता माफ नही करेगी 

१४ करोड मै मुझे खरीदनेवालो . . जनता माफ नही करेगी 

चषक उंचावण्यास आसुसलेले २२ हात . त्या हाताना आपल्या तालावर नाचवणारी २२ यार्डाची खेळपट्टी . चुकणारे ठोके . वाढणारा जल्लोष . लंकन वाघांनी ठिकठिकाणी ओरबाडल्या , चावल्या , नखे मारल्यामुळे अंगातून वाहणारा 'ब्लीड ब्लू ' . लंका दहन  व्हावे  म्हणून नेहमीप्रमाणे नवस बोलणारे कोट्यावधी भारतीय . भारतीयांचा नवस पूर्ण न होता 'अबकी बार . . हारना मत यार ' म्हणून प्रती नवस बोलणारे लंकन . चेंडूगणिक सामन्याचे स्पष्ट होत चाललेले चित्र . चेहेर्यावरून उडत चाललेले अन चेहेर्यावर जमा होत असलेले रंग . प्रत्येक रंगाचे एक वेगळेच समाधान ,दुक्ख अन गोष्ट . कही बजे शेहनाई तो कही मातम का माहोल . . . या सर्व चित्रात कोठेही न दिसणारा . . न जाणवणारा एकच खेळाडू . . जिंकलो तरी मार हरलो तर डबल मार या जाणीवेने कोठेतरी हरवलेला . . अन सर्व काही हरून , पुढचा काही काळ पाठ न सोडणारी टीका पाठीवर घेऊन  मैदानातून बाहेर पडणारा . . . . . ''हतबल युवराज '' . . . . 

Sunday, 2 March 2014

तगमग

कधीतरी जीवाची तगमग होते . बरेचदा ती अकारण असते . काहीवेळा सकारण . . पण ती होते . . कारण असेल तर ती सुसह्य असते . कारण नसेल तर ती आणखीन असह्य होते . नक्की कशामुळे तगमग होते आहे हेच माहित नसल्याने 'कारणाचा ' घेतलेला शोध नेमके कारण सोडून बरेच काही समोर आणून ठेवतो . . मग तो लहानपणी लहान हातानी बहिणीच्या पाठीत जोरात मारलेला मोठ्ठा गुद्दा असेल किंवा इट का जबाब पत्थर से या (अ )न्यायाने बहिणीने तिच्या मोठ्या हातानी माझ्या लहान पाठीवर मारलेले मोठमोठे फटके असतील . . जे आता हवेहवेसे वाटतात  किंवा . . हातातून पडलेले एखादे चोकलेट असेल . . आवडत्या माऊ किंवा भूभू चे देवाघरी जाणे असेल किंवा 'मेल्यावर माणूस कुठे जातो अन देवाघरी इतक्या साऱ्या माणसांचे देव काय करतो ?' या बालिश प्रश्नांची उत्तरे मिळायच्या आत काही जवळच्या माणसांचे मरण अनुभवणे असेल . .  कारणांची तीव्रता कितीही कमी जास्ती असली तरी तगमग मात्र प्रचुर तीव्रतेने होते . . कारण आपल्या हातातून काहीतरी निसटल्याचा रितेपणा त्यात असतो . . .

 . 
                    भरल्या पानावर आणि भरल्या घरात तोंड वाकडे करू नये म्हणतात . खरच पान आणि घर कधी भरलेले असते का ?? पानात पोळी -भाजी -चटणी वगैरे ठेवले की आपल्याला पान भरल्या सारखे वाटते . घरात दोन माणसे आली ,चार गृहोपयोगी अन दहा चैनीच्या वस्तू आणून ठेवल्या की घर भरल्यासारखे वाटते . . या वाटण्यातच आयुष्याचे सुख दडलेले आहे . मला वाटते माझे पान भरलेले आहे . मग माझ्या पानाकडे आशाळभूत नजरेने बघत असलेल्या कामवालीच्या पोट्ट्याच्या पोटाला काय वाटत असेल ?? माझे पान भरलेले आहे पण त्याचे पोट त्याला 'भरल्या सारखे ' वाटत असेल म्हणून भरलेले आहे . . माझे भरलेले पान , दुधाचा ग्लास , खाऊचा बाउल मला रिकामा वाटतो . . कारण दोन 'भरलेले ' डोळे त्याकडे बघत असतात . . इथे माझे वाटणे सुखाचे नसते . . घराचेही तेच . . भरलेल्या घरातील भिंतीवर लटकलेल्या काही तसविरी केवळ जागा भरून काढत नाहीत तर भरलेल्या जागेतून एक रिकामेपण प्रसवत असतात . . डायनिंग टेबल वरची 'ती ' रिकामी खुर्ची . . कपाटातले वापरात नसलेले 'ते ' कपडे , ठराविक वेळी ऐकू न येणारा 'तो ' आवाज , अनेक वर्षे अंगावरून न फिरलेला 'तो ' हात अन स्पर्श ,आठवणीतच उरलेला 'तो ' संवाद . . . भरल्या घरातही एक रितेपणा निर्माण करतात . . ते नाहीत म्हणून नाही तर आपण आहोत म्हणून . . ते जाऊनही आपल्यात जिवंत आहेत म्हणून . . . आपल्याला केवळ 'वाटते ' की माझे पान ,माझे घर ,माझे आयुष्य 'भरलेले ' आहे . . . पण जेव्हा याच बाह्य भरीव पणातला पोकळ अंतर्भाग नजरेत येतो तेव्हा सुरु होते . . . . तगमग ! 

                 खुपदा आतून जाळते ती तगमग . . महाकाय अनेक पारंब्या असलेल्या वडाच्या झाडाला आतून वाळवी लागली तर आतून जसा गाभा पोखरला जातो तसेच मनाचेही होते . . सळसळणारी हिरवी पाने बघून जगाला वाटते की हा आनंदात आहे . . कारण सळसळणे हे सजीवात्वाचे लक्षण आहे अन त्याला काहीतरी करावेसे वाटते म्हणजे तो आनंदीच असणार न ?? पण त्या सळसळण्यामागची सल कोणालाच दिसत नाही . . केवळ वट पौर्णिमेला 'गजबजणारा ' तो पार अन 'अनन्यसाधारण महत्व ' असलेला तो वड वर्षाचे उरलेले दिवस किती एकटेपणात काढत असेल याचा विचार येतो कोणाच्या मनात ? कसा येणार . . . जिथे घरचे आई वडील 'पेन्शन जमा झाल्या दिवशीच ' आठवतात तिथे वड कोण लागून गेला ?? उरलो /उरले केवळ 'सही ' पुरता /पुरती या वेदनेने जगणाऱ्या अनेक म्हातार्यांची शरपंजरी अवस्था बघून मनाची तगमग होते . . आपणच बांधलेल्या घराचे फिरलेले वासे ,आपणच वाढवलेल्या मुला -मुलीचे बदललेले वागणे अन आपणच कौतुकाने घरी आणलेल्या सुनेचे वाढत जाणारे टोमणे सहन करता करता 'वांझ राहिलो असतो तर बरे झाले असते ' असे ऐकायला लागले तर मनाची तगमग होते . . पैशाने मोठा असलेला माणूस मनाने किती भिकार असतो याची जाणीव होते . . . 

              ही 'जाणीवच ' तगमग होण्याच्या मूळाशी असते . कारण जाणीव अन जाण ठेवल्याची किंमत मोजायला लागते . विश्रांतीगृहाने पंथास्थांचा , पाणवठ्याने तृशार्थांचा , वेलीने आपल्याच पुष्पाचा अन आकाशाने विहंगाचा मोह कधीच धरू नये . . हे ते जाणतात कारण त्यांची बुद्धी कमकुवत असली तरी मन भक्कम असते . . जगातला सर्वात बुद्धिमान प्राणी मनाने मात्र सर्वात हळवा असतो . अमुक व्यक्तीसाठी मी माझी कामे सोडून तमुक केले त्याची किमान 'जाणीव ' ठेवायला नको ?? इतके सुंदर दिवस होते ते . . हिंडणे फिरणे बोलणे पण 'जाण ' नाही ठेवली त्याने /तिने . . मूव ओंन केले . . . . हाताच्या फोडासारखे जपले हो . . पण चांगले 'पांग ' फेडले . . इत्यादी . . आपल्या कर्तव्यात एक सुप्त अपेक्षा दडलेली असते . . समोरच्या व्यक्तीने आपल्याला समजावे ,जाणावे , आपण काय केले दोन ठिकाणी वाजवून दाखवावे ,आयुष्यभर मिंधे राहावे , किमान कधीतरी वेगळी वाट काढून बोलावे -भेटावे इत्यादी अपेक्षा जोडलेल्या असतात . अगदी कितीही निरपेक्ष अन निस्वार्थी भावनेने कार्य करायचे म्हंटले तरी . . याच अपेक्षा अनेकदा डसतात . झोंबतात . नाती बिघडवतात . भावना तुडवतात . . . अशा काही /अनेक निसटून गेलेल्या भावनांच्या , नात्यांच्या , आठवणींच्या , मार्मांच्या , सहजीवनाच्या , मैत्रीच्या ,प्रेमाच्या ,आनंदाच्या ,दुक्खाच्या ,आवेगाच्या 'तत्कालीन ' पोत्याला वर्तमानात उघडणे . . . निसटून गेलेले धागे मनोमन विणायचा प्रयत्न करणे यास कदाचित . . ' तगमग ' म्हणत असावेत !!! 

Monday, 24 February 2014

मला दिसलेला फॅन्ड्री

फॅन्ड्री हा एक प्रयत्न आहे . वाद घडवून न आणता वादग्रस्त  विषय हाताळण्याचा . काहीही प्रोजेक्ट अन प्रमोट न करण्याचा . समाजातील एका वर्गाचे दुक्ख मांडत असताना इतर समाजाला न दुखावता विचारमग्न करणारा . शिवाशिव किती बेगडी अन सोयीची असते यावर मार्मिक भाष्य करणारा . परंपरागत व्यवसायापासून नवी पिढी का अन कोणत्या न्युनगंडामुळे फारकत घेत आहे ते स्पष्ट करणारा . अजूनही 'हुंडा ' अस्तित्वात आहे का असा प्रश्न निर्माण करणारा . . समाजाला पडलेला प्रश्न म्हणजे बापाला -कुटुंबाला दिले गेलेले एक आव्हान असते याचा प्रत्यय देणारा . स्वप्न बघायला जात शिक्षण रंग रूप लागत नाही याची वास्तविक जाणीव करून देणारा . वंचित घटकांना कोणत्या गोष्टीचे 'अप्रूप ' असते ते चितारणारा . दोन जीवांनी असमान जात ,धर्म ,सामाजिक -आर्थिक -शैक्षणिक स्तरास न जुमानता फुलवलेला  'टाइम पास ' न घडवता झुरणारे मन दाखवून अस्वस्थ करणारा . . . माणसाला डुक्कर  ही बोचरी उपाधी देऊन त्या फॅन्ड्रीने समाजाला मारलेल्या दगडाने मनाला बऱ्याच जखमा करणारा . . . . फॅन्ड्री हा एक स्तुत्य प्रयत्न आहे ! 

Saturday, 22 February 2014

याद आ रही है

तो जाऊन आज दोन महिने झाले . दोन ? का दीड ? का सव्वाच ?? आठवत नाहीये . . नाही ' द आउटसायडर ' सारखे 'माझी आई बहुतेक काल गेली ' अशी सुरुवात करून वाचकाच्या मनात झिणझिण्या आणायच्या नाहीत मला . पण खरच आठवत नाही तो कधी गेला . . त्याचे जाणे मी अजून स्वीकारले नाही का जाऊनही त्याचे कुठेतरी थोडेसे ,माझ्यापुरते असणे मला भ्रमित करत आहे ?? ठाऊक नाही . . . काही गोष्टी कधीच उलगडत नाहीत . उलगडायचा धसमुसळे पणा केला की एकतर नासधूस होते अन गुंता होतो तो वेगळाच . . . बरेच दिवस मनाशी पक्के ठरवतोय की आता तो नाही . . कुठेच नाही . . मी कितीही प्रेमाने हाक मारली तरी तो येणार नाही . . हाकेच्या अंतराच्या पलीकडे गेलाय तो . . मला अलीकडे सोडून . . .

Saturday, 1 February 2014

आप का क्या होगा ??

 ''एक माणूस होता. तरुणाईत त्यानं ठरविलं की, आपण पूर्ण विश्वामध्ये बदल घडवायला पाहिजेत. तरुणाईचा उत्साह आणि आत्मविश्वासामुळेच त्याला वाटलं की, आपण हे शिवधनुष्य पेलू शकू. दिवस सरले. तो गृहस्थ रानात शिरला. तेव्हा वाटलं विश्वाच्या बाबतीत हे करणं अवघड आहे, पण देशामध्ये मात्र नक्कीच काही तरी आमूलाग्र बदल करता येऊ शकतो. तो कामाला लागला. पन्नाशीत जाणवलं की, अवघड आहे, राज्यावर फोकस करावं, देश फार मोठा आहे. मग साठीमध्ये कळलं की, राज्यातही काही करू शकलो नाही. मग जिल्हा स्तरावर काही करावं असं त्यानं ठरवलं. सत्तरीमध्ये लक्षात आलं की, काही झालेलं नाही. आता सत्तरीत होता तो. गात्रं गलित झाली. मग लक्षात आलं की, आपण गावामध्येच काही केलं असतं तर बरं झालं असतं, काही तरी व्यवस्थित बदल करू शकलो असतो. तसंच काही प्रशासनाचं आहे. '' अनेक वर्षांचा संचित कचरा एकाच खेपेत साफ करण्याचा झाडू उचललेले अरविंद केजरीवाल यांची सुरुवात जरी दणक्यात झाली असली तरी यापुढचा त्यांचा मार्ग 'आम' राजकीय पक्षासारखा असणार आहे . . . 

Sunday, 15 December 2013

लक्षात राहिलेला . . लक्ष्या !!

आयुष्यातल्या जिंदगीत कधी महेश कोठारे यांच्याशी 'ग्रेट भेट ' झाली तर त्यांना एक प्रश्न विचारणार आहे . महेश सर तुम्हाला कधी 'महेश महेश ' अशी हाक मारून बोलावतंय असा भास होतो का हो ?? याचे उत्तर कदाचित होयच असेल . . . याच 'महेश ' ने अन नेहमी अडचणीत सापडणाऱ्या लक्षाने आम्हाला हसायला शिकवले . . आज लक्षाचा स्मृतीदिवस . . अगदी विस्मृतीत गेलेला . 'अरे यार ,आज लक्षा असता तर . . . ' असे म्हणत अनेक कट्टे भावनांनी अन आठवणीनी ओलसर केले . त्याचेच संवाद कसेबसे त्याच्याच स्टाइलने फेकायचे केविलवाणे प्रयत्न करत हास्याचे कारंजे उडवले . तो बनवाबनवी करत असताना स्वतःला बनवून घेतले . तात्या विंचू म्हणजेच तो गोष्टीतला बागुलबुवा समजून लहान वयात माहित असलेल्या सगळ्या देवांचे स्मरण केले . . पण तो आपल्यातून कधी गेला हा दिवस मात्र सपशेल विसरलो . . हा दिवस रंगभूमीला अन चित्रपटसृष्टीला आठवणीत असेल पण प्रेक्षकांना आठवण करून दिली तरी पटणार नाही . . कारण लक्षा गेलाय हे कोणाला पटणारच नाही . . तो इथेच कुठेतरी आहे . . जवळपास . . अजूनही हसवतोय . . चौकोनी चेहेरे हलवतोय . . चेहेऱ्यावर रंग लाऊन आयुष्याचे रंग बदलतोय . . तो जाणे शक्यच नाही . . याच 'भावनेला अन भासाला ' आज ९ वर्षे पूर्ण झाली . . . 

Saturday, 14 December 2013

भय इथले संपत नाही

Now, should we treat women as independent agents, responsible for themselves? Of course. But being responsible has nothing to do with being raped. Women don’t get raped because they were drinking or took drugs. Women do not get raped because they weren’t careful enough. Women get raped because someone raped them.
― Jessica Valenti

काही घटना या केवळ घटना नसतात . तर त्या जखमा असतात . एखाद्या व्यक्तीच्या शरीरावर अन संपूर्ण समाजाच्या मानसिकतेवर , दांभिकतेवर , नैतिकतेवर अन मुल्यांवर पडलेल्या . . . जखमा !! कालांतराने या जखमांचीही प्रतीके होतात , अस्मिता जन्माला येतात , भगभगणाऱ्या वेदना अन ठसठसणाऱ्या संवेदना शांत होतात . . व्यक्ती सावरते . . समाज विसरतो . . पण या जखमांची सुद्धा एक वेगळीच वेदना असते . . ज्या दिवशी त्या घडल्या त्याच दिवशी लोकांना अचानक स्मरण होते . . " अरे बरोबर अमुक वर्षापूर्वी तमुक घडले होते '' पुनश्च आठवणी ताज्या होतात . 'त्या ' दिवसापासून ते 'या ' दिवसापर्यंत काय घडले याचा वार्षिक आढावा घेण्यात येतो . इतर देशांपेक्षा भारत किती उदासीन आहे याबाबत चूकचूक पचपच होते . कालांतराने तीही नाहीशी होते . . हे असेच अनेक वर्षे सुरु आहे . . अव्याहत . . मग ती फाळणी असो , भारत -पाकिस्तान  भारत -चीन युद्धे असो , बाबरी मशीद असो , कारगिल युद्ध असो , संसद भवन हल्ला असो , २६ /११ चा दहशतवादी हल्ला असो वा . . . १६ डिसेंबर २०१२ असो . . . घटना घडल्यावर नजीकच्या भविष्य काळा बद्दल प्रत्येक भयभीत होतो . . कालांतराने आश्वस्त किंवा निर्भय होतो . . पण . . ' भय इथले संपत नाही ' . . येणारा प्रत्येक 'उद्या ' एका नवीन प्रश्नाला जन्म देतो . . नव्या जखमांसह समाजाला रुजा देतो , माणसातले माणूसपण खच्ची करतो अन समस्त मानवजातीला प्रश्न विचारतो . . 'मानसा मानसा कधी होशील रे माणूस ?''

Wednesday, 4 December 2013

टाटा नॅनो ' प्रॉमिस इज प्रॉमिस '

कर्जाच्या गराड्यात अन हप्त्याच्या विळख्यात
माणसानं स्वप्न तरी कस बघाव ?
चार जणांच्या पोटाची जबाबदारी असलेल्यानं
संसाराच्या गाड्याला गाडीच चाक कसं जोडाव ?
''आज छोटी म्हणाली , बाबा उद्यापासून तुम्ही मला शाळेत सोडायला येऊ नका . तीला कमीपणा वाटतो . माझा अन आपल्या स्कूटरचा . . तिच्या मैत्रिणी गाडीतून येतात . चिडवतात तीला . एक 'साधी ' गाडी नाही म्हणून . साध्या माणसाकडे कशी असणार ग गाडी ?? दूरच्या शाळेत जाताना माझी पोरगी माझ्यापासून दूर जात आहे . . . '' भावनांनी ओलावलेल्या रात्रीला आश्रुनी चिंब करणारे शब्द प्रत्येकाने ऐकले , अनुभवले असतील . कधी स्वतःच्या घरात तर कधी शेजाऱ्याच्या . . कधी ट्रेन मध्ये शेजाऱ्या कडून तर कधी ऑफिस मधल्या सहकाऱ्या कडून . शब्दांची पेरण वेगळी असली तरी वास्तवाची दाहकता सारखीच असते . आपण 'गाडी ' घेऊ शकत नाही याचे दुक्खच वेगळे असते . अनेक प्रौढ सायकलच्या दांडीवर किंवा पेट्रोलच्या टाकीवर बसलेल्या पोरासोबत लहान होतात . समोरून चाललेल्या चकचकीत गाडीकडे हरखून बघतात . पोराची आणि पोरसवदा मनाची समजूत घालत रस्ता संपवू बघतात . अशी अनेक कुटुंबे , अनेक कुटुंब प्रमुख आहेत ज्यांना पद्मिनीच्या जमान्यापासून गाडी घ्यायची असते पण जमाना गेला तरी त्यांचे स्वप्न 'अबाधित ' असते . कधी बस मध्ये लोंबकळत , ट्रेन मध्ये लटकत , टमटम मध्ये कोंबत , टेक्सी मध्ये गुदमरत रोजचा प्रवास करत करत असतात . जीवासाठी . . जीव धोक्यात घालून . अशा अनेक लोंबकाळलेल्या , लटकलेल्या , कोंबलेल्या , गुदमरलेल्या आणि घुसमटलेल्या जीवांकडे लक्ष कोण देणार ? आताच्या 'संस्कृतीत ' काच बंद केली किंवा दरवाजा जोरात आपटला की सगळे प्रश्न 'आपल्यापुरते ' संपतात . . या संकुचित जगात असा एकतरी जीव असतो जो इतरांची घुसमट समजू शकतो . त्यांची स्वप्ने पूर्ण करण्यासाठी झटणारा असतो . निराशेला आशेत आणि नाही रे ला आहे रे मध्ये बदलण्याची क्षमता राखून असतो . . गरज असते योग्य 'वेळ ' येण्याची .

Saturday, 30 November 2013

तरुणांचा आदर्श कोण ??

वलयांकित क्षेत्र हे बहुदा कलंकीत 'च ' असते असे सर्वसामन्यांचे ठाम मत असते . त्यामुळे अशा क्षेत्रात आपली मुले -मुली स्वहस्ते पाठवायला तो अजूनही बिचकतो . . या वलयांकित क्षेत्राला आपल्या घराच्या बाहेर ठेवायचा सर्वतोपरी प्रयत्न करतो . . हा द्वेष बोलण्यातून सुद्धा जाणवतो . आमची ती संस्कृती त्यांचे 'कल्चर ' . आमची 'जीवनशैली ' आणि त्यांची 'लाईफ स्टाईल ' . आमची 'मुल्ये ' आणि त्यांचे 'मॉरल्स ' . इत्यादी . या वलयांकित क्षेत्रातील लोकांनाही खाजगी सुसंकृत आयुष्य असते असे मानायला पापभिरू कुटुंबे तयार नसतात . . या क्षेत्रात वर जाताना पैशा सोबत बरेच काही द्यायला लागते असा सार्वत्रिक गैरसमज असतो . सिनेमा अन बातम्या यामुळे तो अधिक बळकट होतो . या बरेच काही ला अनेक पर्याय आहेत . कुछ पाने के लिये कुछ 'खोना ' पडता है . इस हाथ से ले उस हाथ से 'दे ' . अजून बरेच काही . या सर्व शब्दांचा लसावी काय तर काहीतरी कमवत असताना काहीतरी '  गमवावे ' लागते . इथे काहीतरी गमावणारी 'स्त्री ' असेल तर तिचे काहीतरी गमावणे सामाजिक चिंतेचा अन चिंतनाचा विषय होतो . जेव्हा काहीतरी गमावलेली स्त्री जाहीरपणे म्हणते , ' आपण केवळ एकनिष्ठता अन आपल्या शरीरावर आपलाच अधिकार आहे हे दाखवून देण्यासाठी लढत आहोत .' तेव्हा पत्रकारीतेसारख्या वलयांकित क्षेत्रामध्ये सतत प्रकाशझोतात वावरणाऱ्या , नैतिकतेचा अन सामाजिक मुल्यांचा झेंडा आपल्याच खांद्यावर आहे या अविर्भावात वावरणाऱ्या , त्या 'क्षेत्रात ' येऊ पाहणाऱ्या काही शे मुला मुलींच्या 'आदर्श ' असलेल्या व्यक्तींची कलंकित मानसिकता देशासमोर येते अन प्रश्न उभा राहतो  तरुणांचा आदर्श कोण ??

Saturday, 23 November 2013

नामांतर - एक वाद . . एक संधी !

'नावात काय आहे ? ' असा सवाल निर्माण करून थोर नाटककार शेक्सपिअर सोळाव्या शतकात निवर्तला . तोच जर विसाव्या शतकात अन त्यातल्या त्यात भारतात जन्माला आला असता अन नावात काय आहे ? असे काहीबाही बोलता झाला असता , तर निश्चित 'प्रतिगामी ' ठरवला गेला असता . चौका चौकात त्याच्या नावाने शिमगा झाला असता , त्याचेच साहित्य जाळून त्या भोवती सुधारणावादी पुरोगामी कार्यकर्त्यांनी फेर धरला असता , शाई आणि डांबराच्या रंगात तो न्हावून निघाला असता . तो तिकडेच महान म्हणून (होऊन ) गेला ते बरे झाले . . भारतापुरता विचार करावयाचा झाला तर नावात काय नसते ?? नावात वर्ण ,वर्ग , वलय , वर्चस्व , जात ,धर्म  , राग ,द्वेष , अनुनय ,असूये पासून अस्मिते पर्यंत सर्वकाही असते . म्हणूनच भारतीय 'नावावर ' चालतो , विकतो अन खपतो सुद्धा . . याच नावाला एकदा आडनाव चिटकले की आडमार्गाने वेगळेच राजकारण सुरु होते . आमचे अन तुमचे या भांडणात ते 'आपलेच ' आहेत हा विस्तृत दृष्टीकोन संकुचित होतो . अमुक एक नावा आडनावाची व्यक्ती म्हणजे तमुक जातीची /धर्माची अस्मिता . . इतरांना त्यावर बोलायचा किंवा तात्विक विरोध करायचा अधिकार नाही . . कारण . . कार्याला अडगळीत टाकून केवळ नावाचे भांडवल करणे , अस्मितेचा मुद्दा बनवून समाजाला एकमेकात झुंजवणे , व्यक्तीची प्रतीके बनवून त्यांचे अमर्याद कार्य ठराविक जाती धर्माच्या 'मर्यादित ' चौकटीत बंदिस्त करणे अन त्या बंदिस्त चौकटीचा एकमेव रखवालदार , वारसदार म्हणून बहुसंखेने समाजात वावरणे किंबहुना समाजात आपल्यासारख्याच संकुचित विचारसरणीच्या लोकांचा समूह तयार करून सामाजिक स्वास्थ्य बिघडवणे हेच या शतकाचे ' नामी ' राजकारण आहे . . . .

Monday, 18 November 2013

'नकळत दिसले सारे . . . '


ती एक प्रशांत सायंकाळ होती . घड्याळात किती वाजले होते आठवत नाही . कारण डोळे निकामी झाले होते . कान दुप्पट वेगाने कार्यरत झाले होते .. समोरून कोणीतरी येतंय , बाजूने कोणीतरी सरकतंय , मागून कोणीतरी ढकलतय , पुढून कोणीतरी ओरडतय हे सारे जाणवत होते पण दिसत नवते . . . मी अंधळा झालो होतो का ?? डोळ्यासमोर केवळ अंधार . . ओळखीचा रंग एकच . . सोबतीचा रंग एकच . . ज्ञात असलेला रंग एकच . . 'काळा ' . . कधीपासून होतंय मला असे ?? समोरचे दिसूनही दिसत नाही , असूनही जाणवत नाही , बघूनही बघवत नाही . . . का ?? माझी दृष्टी गेली होती का डोळसपणा हरपला होता ? मी माझ्या आयुष्याकडे शेवटी कधी 'डोळसपणे ' डोकावून पहिले होते ? माझे आजपर्यंतचे आयुष्य कधी 'डोळ्याखालून ' घातले होते ? मला सुंदर डोळे दिल्या बद्दल मी ईश्वराचे कधी आभार मानले होते ? ज्यांना डोळे नाहीत त्यांना मी कधी मदत केली होती ? डोळे मिटण्या पूर्वी जर डोळेच काम करेनासे झाले तर आयुष्य कसे असेल याचा मी कधी विचार केला होता ? या आणि यासारख्या अनेक प्रश्नांचे उत्तर म्हणजे भावनांना हात घालून सामाजिक कर्तव्याची जाणीव करून देणारे नाटक ' नकळत सारे दिसले . . . '

Friday, 15 November 2013

तें . . .

समस्त महाराष्ट्राने ' तें ' वर मनापासून प्रेम केलं . त्यांना आपलंसं मानलं . 'तें ' च्या वेगळेपणाला स्वीकारलं . कारण 'तें ' म्हणजे केवळ व्यक्ती नव्हे . तर ती एक मानसिकता आहे . एक जीवनशैली आहे . प्रस्थापित शक्ती , समजुती , भाकडकथा यांना हादरवून टाकणारी ताकद आहे . इतिहासात न रमता इतिहास निर्माण करण्याची जिद्द आहे . वर्तमानाला न चुचकारता भविष्याला आव्हान देण्याची धमक आहे . समाजात वावरताना सामाजिक नैराश्या विरोधात केलेला विद्रोह आहे . मोठ्ठ होत असताना मोठेपणातील फोलपणा ओळखून जमिनीशी नातं टिकवून धरण्याचा मोठेपणा आहे . वैयक्तिक आयुष्यातील दुक्खे मागे सारून समाजाला , देशाला पुढे नेण्याचे नेतृत्व आहे . मागाहून येणाऱ्या अनेक पिढ्यांवर गारुड राहावं अस कर्तुत्व आहे . उंचीवर जाऊन देखील खोलीतला खोलपणा जाणण्यातलं अन मानण्यातलं तत्व आहे . पराकोटीचे प्रेम अन टोकाचा विरोध एकाचवेळी मिरवण्याचे निष्काम कर्मयोग्याचे 'तें ' चे जीवन आहे . . . . 'तें ' . . मग ते विजय असो वा सचिन . . . क्षेत्र भिन्न पण कार्य एकच . साधने वेगळी पण साधना एकच . . . दिशा वेगळ्या पण अंतिम क्षितीज एकच . . फटकारे वेगळे पण भिरकावणे एकच . . . व्यक्ती वेगळ्या पण आत्मा एकच . . महतीचे पोवाडे अनेक पण महानता स्पष्ट करण्यास पुरेसा शब्द एकच . . ' तें ' . . . !!
                                या दोन्ही तेंडुलकरांनी जोरदार अन जोमदार कलात्मक फलंदाजी केली . . . यांनी रचलेला प्रत्येक शब्द आणि मारलेला प्रत्येक फटका येणाऱ्या अनेक पिढ्यांसाठी आदर्श ठरला . बागुलबुवा करून महत्व दिलेल्या गोष्टीना सीमापार भिरकावून द्यायची शक्ती यांनी दिली . यांची अदाकारी म्हणजे समोरच्याला कोड्यात टाकणारी , कोडे सोडवच म्हणून मजबूर करणारी , कमाल स्वगत घडवून आणणारी अन अंती कमालीचा आनंद देणारी . मला तेंडूलकर समजले असा कोणीही सखाराम गटणे म्हणण्याचे धाडस करणार नाही अन मला तेंडूलकरचे तंत्र समजले असे निवृत्ती नंतरही म्हणायचे धाडस कोणी गोलंदाज करणार नाही . . या दोनीही ' तें ' नी गूढता जपली . सूर्यप्रकाशात सर्व गोष्टी सुर्यप्रकाशासारख्या स्वच्छ दाखवूनही बरेच काही आकलनासाठी शिल्लक ठेवले . आपली ओळख निर्माण करत असताना आपल्या क्षेत्राला सुद्धा मोठे केले . . या दोन्ही तेंडुलकरांचे वैशिष्ट्य म्हणजे ते 'माणूस ' म्हणून प्रचंड मोठे अन समृद्ध झाले . आपापल्या क्षेत्रात चिरफाड करत असताना , वैयक्तिक आयुष्यात मात्र एक सभ्यता आणि पावित्र्य जपले .  विजय तेंडूलकर मलाही आताशी जरा कोठे समजायला लागले आहेत . सचिन बऱ्यापैकी समजला आहे . आजचा दिवस आणि येणारे काही दिवस सचिनचे असल्याने त्यावर थोडे अधिक भाष्य करतो . . 
                                 
भारतीय क्रिकेट मध्ये आपण चेंडू पर्यंत जायचे नाही तर चेंडूला आपल्या पर्यंत येऊ द्यायचे असा प्रघात असल्याचे काही मुलाखतीतून मला समजले . गोलंदाजाला अवास्तव महत्व देण्याचा हा प्रकार होता . 'पुढे सरसावून आघात ' करायची वेस्ट इंडिअन खुनशी मानसिकता आपण दूरच ठेवली होती . त्याचमुळे विशीच्या आतल्या एका पोराने अब्दुल कादिर ला पुढे सरसावून खणखणीत चार षटकार मारले तेव्हा भारतीय क्रिकेटची मानसिकता बदलत असल्याचे अनेकांना जाणवले . भारत परदेशात जिंकू शकत नाही हा इतिहास कोठेतरी बदलायला लागला . गोळी सारख्या तुफान वेगाने जाणाऱ्या चेंडूला हतबलतेने पाहणारे गोरे सर्रास दिसू लागले . सुनील गावस्कर वगिरे यांनी याचा शुभारंभ केला होताच पण दूरदर्शन बाळबोध अवस्थेत असल्याने त्याचे दर्शन म्हणावे तितके झाले नाही . सचिन आल्यावर त्याने गोलंदाजांची जी कत्तल सुरु केली ती घरोघरी पोहोचली . आपल्यातलाच कोणीतरी आपल्याला एक वेगळाच अनुभव देतोय याचा आनंद देशभर पसरायला लागला . प्रस्थापीत , नावाजलेली , दहशतनिर्माण केलेली ओस्त्रेलिया , पाकिस्तान , विंडीज यांची गोलंदाजी बेदरकारपणे फोडून काढता येते याचे प्रात्यक्षिक सचिन च्या रुपात पहायला मिळाले . अर्थात त्याच्या सहकार्यांनी सुद्धा गिअर चेंज केल्याने भारतीय क्रिकेट अन भारतीय प्रेक्षक यांची मानसिकता एकाच वेळी बदलायला लागली . सत्तांतराची  सुरुवात झाली . . याचा शिलेदार म्हणजे 'तें ' डूलकर . . . 
                         
   गेली पंचवीस वर्षे सचिन खेळत आहे . रोज काहीतरी शिकत आहे . कोणालातरी प्रत्यक्ष -अप्रत्यक्षपणे शिकवत आहे . मोठेपणासोबत येणारी प्रसिद्धी आपल्या सहजतेवर मात करणार नाही याची दक्षता घेत 'तें ' प्रमाणे वाटचाल करत आहे . असामान्य गुणवत्तेला शालिनतेची जोड देऊन सभ्यतेचे नवे पायंडे पाडत आहे . विजय तेंडूलकर गेल्यावर साहित्य विश्वात जी पोकळी निर्माण झाली तीच पोकळी सचिन निवृत्त झाल्यावर क्रिकेट विश्वात निर्माण होणार आहे . कारण सचिन सोबत  'तें ' ची मानसिकता असलेल्या  , संस्कार असलेल्या  , जीवनशैली असलेल्या अनेक पिढ्या एकाच वेळी निवृत्त होतील . . अनुकरण करणारे अनेक 'तें ' जन्माला येतील किंवा घातले जातील . काही काळाने त्यांचाही उबग येउन मूळ 'तें ' ची गरज , साधना , आराधना पुन्हा एकदा अधोरेखित होईल . कारण तो , ती , ते अनेक जन्माला येतात पण 'तें ' . . . . . ?? क्वचितच जन्माला येतात . . .  जन्माला आल्याचे सार्थक करून शांतपणे निघून जातात . . . आपल्याला अस्वस्थ करून . . !! 

Wednesday, 6 November 2013

उरले केवळ चार डाव !

सचिन च्या निवृत्तीची घोषणा ऐकल्यावर मी अस्वस्थ झालो . जसा जसा तो क्षण जवळ येत आहे तसा मी बेचैन होत आहे . माझे ,आपले कोणीतरी निवृत्त होत आहे असे वाटतंय . मन जुन्या दिवसात ,जुन्या आठवणीत रामतंय . मला शाळेतले दिवस अजूनही आठवतात . 'आई निवृत्त झाल्यावर /सुट्टीवर गेल्यावर ' काय होईल ? हा निबंध मी आईकडूनच लिहून घ्यायचो . माझा आवडता खेळ /खेळाडू यावर पटकन छानसा निबंध लिहून टाकायचो . कारण त्यावेळी आई मला कळली  नवती पण क्रिकेट आणि सचिन मला समजला होता . . लहानपणापासून मला मोठे करणाऱ्या , बाबांच्या अंगावर उड्या मारायला लावणाऱ्या , बहिणींशी पैजा लावायला लावणाऱ्या , अरे किती दंगा करतोस म्हणून आईचा मार खायला लावणाऱ्या सचिनच्या निवृत्तीला उरले केवळ चार डाव  . . . ! 

Tuesday, 5 November 2013

मातीचा किल्ला : भाग तीन

अभिव्यक्ती म्हणजे काय ? अभिजात म्हणजे काय ? या दोन प्रश्नांची उत्तरे ज्यांना हवी असतील त्यांनी मातीचा किल्ला पहावा . किल्ला हे   माणसाला समृद्ध करणारे , त्याच्या निरीक्षण आणि आकलन शक्तीला वास्तवात उतरवणारे , , वास्तवाहून चार पावले पुढे जाऊन विचार करणारे ,कल्पनेला सत्यतेच्या कोंदणात बसवणारे , येणाऱ्या अनेक पिढ्यांना प्रेरणा देणारे , खर्ची पडलेल्या अनेक पिढ्यांच्या कर्तुत्वाची गाथा सांगणारे शिल्प असते . मग तो सह्याद्रीच्या निबिड अरण्यात ,घनदाट जंगलात वर आलेल्या कातळावर घडवलेला अभेद्य गड असो किंवा परसात केलेला काही फुटी मातीचा किल्ला असो , आकार बदलला तरी भाव बदलत नाही . मातीचा किल्ला करणे म्हणजे आपलंच असं स्वराज्य निर्माण करण्याची एक प्रक्रिया असते . राजेपण जरी शिवाजीचे असले तरी त्यास ते मिळवण्यास सहाय्य कण्याची एक समृद्ध धडपड असते . हि धडपड गेली साडे तीनशे चारशे वर्ष अखंड सुरु आहे . सह्याद्रीच्या कातळात आणि शहराच्या सिमेंटात अजूनही शिवरायांचे स्मरण होते . . पूजा होते . . साधना होते . .  राजेंनी पुन्हा जन्म घ्यावा म्हणून प्रार्थना होते . ही 'परंपरा ' अनेक पिढ्यांपासून सुरु आहे . याच परंपरेतला एक अविभाज्य भाग म्हणजे दिवाळीत घडवला जाणारा 'मातीचा किल्ला ' . . .

Sunday, 3 November 2013

दिवाळी "ती " आणि "ही".....


दिवाळी म्हणजे अंधकार भेदून जाणारा प्रकाशाचा सण...मग तो आसमंत मधील असो वा मना मधील .."तमसो मा जोतीर्गामय" हि उक्ती सार्थ ठरवणारा हिंदू धर्म मधील महत्वाचा आणि मानाचा सण....धन्वंतरी पूजन,लक्ष्मिपुजन,पाडवा,भाऊबीज अशा सणांनी नटलेले आणि मंतरलेले दिवस....किल्ला ,फटाके ,गोड धोड (मनापासून आणि वजन वाढीचा विचार न करता खाणे ) आताशी होत नसले तरी दिवाळीचा आनंद मात्र तसूभरही कमी होत नाही ......चकली खात असताना सहज डोक्यात विचार आला कि मागच्या वर्षी असेच बागेत बसून चकली वर ताव मारत होतो यंदाही मारत आहे मग या १क वर्षात बदल तो काय झाला ? ? आणि मग विचारांची चक्रे फटाक्याच्या चक्रा  सारखी गोल गोल फिरू लागली ...

Friday, 1 November 2013

मातीचा किल्ला : भाग दोन

माणूस सदनातून सदनिकेत रहायला गेल्यापासून सहजीवनातील मजा मर्यादित झाली आहे . चाळ किंवा वाडा हे जरी सदनिकेचे प्रकार असले तरी त्यांच्या वास्तूत सहजीवन कोठेतरी खोलवर मुरलेले , रुजलेले  होते . एखाद्या खोलीतील जन्माचा आनंद  आणि एखाद्या खोलीतील मरणाचे सुतक संपूर्ण चाळ साजरे करत होती ,पाळत होती . प्रत्येक घर दुसऱ्या घराचा पार्ट होता . . सदनिकेच्या उंच्या जशा वाढत गेल्या तशा घराच्या लांब्या आणि मनाच्या खोल्या आकसत गेल्या . किलबीलणारे अंगण , कुजबुजणारे स्वयंपाकघर ,समृद्ध परसबाग हे प्रकार नामशेष झाले . माती परकी आणि पोरकी झाली . जागेच्या आणि वेळेच्या युद्धात कुटुंबाचा विस्तार सुकत गेला . .पीओपी चा किल्ला त्याच सुकलेल्या कुटुंबात , हरवलेल्या बालपणात , मोठ्यांच्या 'आमच्या वेळी असं नवतं ' या स्वगतात , सोसायटीच्या 'बरं झालं . . चिखल आणि स्वच्छता वाचली ' या स्वार्थात कुठेतरी 'कल्पतरू ' सारखा वावरत आहे ... . हा काळाने स्वीकारलेला बदल आहे . हा बदललेल्या संस्कृतीचा चेहेरा आहे . तो आपल्याला स्वीकारायलाच हवा . . . .

Thursday, 31 October 2013

मातीचा किल्ला : भाग एक

यदा यदा हि धर्मस्य
ग्लानिर्भवती भारत
अभ्युत्थानम् अधर्मस्य
तदात्मानं सृजाम्यहम् !

परित्राणाय साधूनां
विनाशाय च दुष्कृताम
धर्मसंस्थापनार्थाय
सम्भवामि युगे युगे . . !!

हिन्दु धर्मात पूजनीय असलेल्या भगवत गीतेत श्री कृष्णने पुन्हा अवतार केव्हा घेईन ते स्पष्ट केले आहे . सध्या देशातील आणि देशाबाहेरील स्थिती पाहता 'अवतार ' लवकरच जन्म घेणार असे राहून राहून वाटते . . असेच काहीसे वाटत असताना विचारांच्या तंद्रीत आकाशात साचत असलेल्या ढगांकडे सपशेल दुर्लक्ष करून मी बाहेर पडलो . . आल्फ्रेड हीचकॉक हयात असते तर ' अरे हाच तो रस्ता जो मी अनेक वर्षे शोधत होतो ' म्हणून एखाद्या भयपटाची निर्मिती करून टाकली असती .दुपारच्या ४ ला चक्क अंधार , सोसाट्याचा वारा , पानांपासून ते पदरा पर्यंत हवेत उडणाऱ्या अनेक गोष्टी , हेडफोन वरून कमाल आवाजात कमालीचा ठेका असलेले गाणे ऐकत असतानाही कानाच्या पदद्यावर आदळणारा वीजा फुटल्याचा आवाज , मधूनच कडमडत जाणारे कुत्रे , कावरे बावरे होऊन झिग झेग पाळणारे मांजर , माणसांची धावपळ पक्षांची फडफड . . . हे सगळे माझ्यासाठी नाही असे समजून खड्ड्यात साचलेल्या पाण्यात पचाक पचाक पावले टाकत , कपाळावर साचलेल्या पावसाच्या थेम्बाना बेफिकीरीने उडवत ,हाफ चड्डीतले एक पोट्टे फुल एटीट्युडने समोर सरकत होते . . कदाचित कोलंबस चे गर्वगीत वाचून आले असावे . . पोट्टेच ते त्यात दखल घेण्या सारखे काय ? जो पोट्टा एका हातात अक्खा किल्ला घेऊन पुढे सरकत असेल त्याची 'दखल ' घ्यायची नाही ? मला तर कृष्णाने सुदर्शन पर्वत उचलल्याची गोष्ट आठवली . . देवा . . घेतलास अवतार अखेर तू . . दिसले रे बाबा . . तुझे पाय खड्ड्यात दिसले . . मी नमस्कार करणारच होतो . . तेवढ्यात आडोशाला माझ्या शेजारी थांबलेलं म्हातारं सवयीने खाकरलं अन मी भानावर आलो . . एक नमस्कार वाचवला जेष्ठाने . . दिवाळीत ना,  'चव बघ ' म्हणून पोटभर खायला घालतात त्याने अशी सुस्ती आणि गुंगी येते ।  असो . . सांगायचा मुद्दा असा . . त्या पोट्ट्याच्या हातातला पीओपी चा लहानसा किल्ला बघून मला माझ्या लहानपणीचा मातीचा अन शेणाचा किल्ला आठवला . . उचलता न येणारा . . वर्षभर फडताळावर ठेवता न येणारा . .

Saturday, 26 October 2013

दाभोलकर खून - माझ्या मना बन दगड !



कविता करणे किंवा कवितेच्या प्रांतात रमण्याची माझी प्रकृती नाही . किंबहुना ते माझ्या किंवा वाचणाऱ्याच्या प्रकृतीला मानवत नाही . तरीही मी नेटाने कविता लिहितो . आवडीने कविता वाचतो . या वाचनात मला विंदा करंदीकरांच्या कविता मनापासून आवडतात . पटतात . आजूबाजूच्या परिस्थितीला साजेशा वाटतात . डॉ . नरेंद्र दाभोलकरांच्या खुनाला लवकरच तीन महिने पूर्ण होतील . दिवाळी साजरी करायच्या नादात तपासाचे निघालेले दिवाळे आपल्याला कोणीतरी 'सवाल ' उपस्थित करेपर्यंत समजणार नाही . हे सवालही महिन्यातून एकदाच उपस्थित होतात . वीस ते वीस असा त्यांचा प्रवास असतो . असो . . या पार्श्वभूमीवर मला विंदांच्या  माझ्या मना दगड हो
 या कवितेतल्या काही ओळी लिहाव्याश्या वाटतात . .

'हा रस्ता अटळ आहे !
ऐकू नको हा आक्रोश
तुझ्या गळ्याला पडेल शोष
कानांवरती हात धर
त्यांतूनही येतील स्वर
म्हणून म्हणतो ओत शिसे
संभाळ, संभाळ, लागेल पिसे!
रडणाऱ्या रडशील किती?
झुरणाऱ्या झुरशील किती?
पिचणाऱ्या पिचशील किती?
ऐकू नको असला टाहो
माझ्या मना दगड हो! '

Sunday, 29 September 2013

निर्णय

'' Dad it's final . . . you are shifting to hydrabad ''

सहा खोल्यांच्या ऐसपैस घरातील एका कोपऱ्यात सकाळपासून भांड्याला भांडी आपटत होती . लढत होती . पोचे येउन बाजूला पडत होती पण तरीही लढत होती . साठीपार झालेले माधवराव , संधीवाताने वेग मंदावल्याने साठीकडे हळू हळू वाटचाल करणारी मीना
आणि त्यांचा एकुलता एक मुलगा राहुल यांच्यात राहत्या जागेवरून सुरु असलेला वाद . . .

' अरे कष्टाने घेतली हि जागा या जागेला काहीच किंमत नाही ? मी आयुष्यभर केलेल्या कष्टाचे प्रतिक आहे हे घर आणि ते सोडून जायचे ?? ' माधव
' oh come on dad , be practical . . काय हे प्रतिक वगिरे घेऊन बसलाय ? लोल  अहो तुमच्या प्रतीकाच्या रंगाचे पोपडे निघालेत , भिंतीना चिरा पडल्यात ''